Spaanse Schreeuw staat niet alleen

Ook Nederland kent dit fenomeen. [afb. 1]

afb.1 Kluizenaar voor restauratie in 2010, (c) Bernard Joseph Delmotte
^ afb. 1  voor restauratie in 2010, (c) Bernard Joseph Delmotte

afb. 2 Ecce Homo muurschildering E.G. MartinezDe in het van een Ecce Homo van de tot dusver onbekende kunstenaar werd wereldnieuws. 

afb.2 Ecce Homo door E.G. >>

Het werkte op je lachspieren, maakte je verdrietig, of zette je aan tot filosoferen over de zin en onzin van kunst en restauratie. [i] Het ontketende emoties en leverde ongekend veel reacties op.

afb.3 Der Schrei der Natur door Edvard Munch  De is omgetoverd tot een variant van Edvard Munchs Der Schrei der Natur, of te wel De Schreeuw, een schilderij dat onlangs is geveild voor een bedrag van 119,5 miljoen US dollar. [ii] [afb. 3] De Martinez is opeens bijna net zo beroemd en lijkt zelfs ook de kassa te doen rinkelen.

<< afb.3 Der Schrei der Natur door Edvard

afb.4 Kluizenaar na ontdekking, blootlegging en restauratie in 1908, (c) RCE  Goed bedoelde restauraties zijn van alle tijden. Kunst in bezit van musea en handelaren is weliswaar relatief veilig, geschilderde onderdelen van een gebouw zoals muurschilderingen zijn dat niet. Een voorbeeld hiervan is de restauratie uit 1969, een kluizenaar met baard in een voorstelling veranderde in een Nederlandse ‘Schreeuw’.

afb.4 Dezelfde kluizenaar als afb.1 maar dan met baard, na ontdekking, blootlegging en restauratie in 1908, (c) RCE >>

“Viel het toen ook op?”, vraag ik mij af. De internationale pers heeft dit Nederlandse voorbeeld in ieder geval niet gehaald en rinkelde kassa’s bleven uit.

afb.5 Kluizenaar na restauratie in 2011, (c) Bernard Joseph Delmotte  Het is nog altijd onbeschermd, iedereen kan cultureel erfgoed opknappen Gelukkig zijn er opgeleide en vaardige restauratoren die wel kundig kunnen conserveren en prachtige authentieke fragmenten uit het verleden helpen koesteren. [iii]

<< afb.5 Kluizenaar in 2011 na restauratie, (c) Bernard Joseph Delmotte

De goedbedoelde Nederlandse ‘Schreeuw’ uit 1969 is onlangs ‘entrestauriert’, zoals Duitsers het wegnemen van een oude restauratie omschrijven. Deze beslissing ging niet over één nacht ijs. De ethische keuze om de restauratie wel of niet ongedaan te maken is na uitvoerig vooronderzoek zorgvuldig afgewogen en gedocumenteerd. [iv]

Het verzamelen van gegevens en het afwegen van restauratieopties, dat maakt het restauratievak zo ongelooflijk boeiend.

afb. 6: detail kluizenaar na restauratie in 2011 | copyright Bernard Joseph DelmotteWe worden nu niet meer afgeleid door de . De restauratie stelt ons in staat beter te genieten van de fraaie penseelvoering van de renaissance schilder die iets na 1535 de fronsende kluizenaar zo subtiel op de pleisterlaag aanbracht. Niet langer lachwekkend of om verdrietig over te zijn, enkel beschadigd door de tand des tijds.

^ afb.6 detail Kluizenaar na restauratie in 2011 (c) Bernard Joseph Delmotte

Zonder nieuwe integrale retouche op de lacune, op de plaats waar ooit zijn baard zat, blijft het een gefragmenteerd beeld; eveneens een weloverwogen beslissing gemaakt door de eigenaar, restauratiecommissie, restauratoren en RCE. Ik zie het als een tactiel doorkijkje naar de wereld van circa 477 jaar geleden.


  • afb.1 Kluizenaar voor restauratie in 2010, (c) Bernard Joseph Delmotte
  • afb.2 Ecce Homo door E.G. Martinez
  • afb.3 Der Schrei der Natur door Edvard Munch
  • afb.4 Kluizenaar na ontdekking, blootlegging en restauratie in 1908, (c) RCE
  • afb.5 Kluizenaar na restauratie in 2011, (c) Bernard Joseph Delmotte
  • afb.6 detail Kluizenaar na restauratie in 2011 (c) Bernard Joseph Delmotte

[i] Mislukte restauratie fresco blijkt wereldhit, in: NRC Handelsblad woensdag 29 augustus 2012,

Cultuur, p.17 en bijvoorbeeld http://hyperallergic.com/55907/exclusive-octogenarian-restorer-strikes-again/

[ii] http://www.moderndesign.org/2012/02/edvard-munch-scream.html;

http://w[ii]ww.guardian.co.uk/artanddesign/2012/may/03/the-scream-sells-record-auction?intcmp=239

[iii] In Nederland biedt de UvA de zeven-jarige opleiding Conservering en Restauratie van Cultureel erfgoed tot restaurator.

[iv] Delmotte, B.J., Onderzoeksdossier: Muurschildering Sint-Christoffel, Grote Kerk, Breda, 2010

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *