Belang van behang voor bouw- en interieurhistorisch onderzoek

Beknopt verslag [i] van de lezing door Dr E. Koldeweij (Interieurspecialist Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) op het d.d. 13 oktober 2011. (klik hier voor het programma). Koldeweij is op geleid als kunsthistoricus in Leiden, waar hij in 1998 promoveerde op het proefschrift ‘Goudleer in de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën. Nationale ontwikkelingen en de Europese context’.

Koldeweij is enthousiast over de ontwikkeling die het vakgebied heeft doorgemaakt; er is nu veel meer kennis aanwezig dan zo’n twee decennia geleden. Hij laat een aantal sprekende voorbeelden van bijzondere zien.

 

 

 

 

Zoals papieren behangsels in kasteel Biljoen in bezit van Stichting Gelderse Kastelen, die ook een collectie historische behangsels heeft;

 

 

 

 

 

 

Behangsel uit 1815 op Paleis Soestdijk, van Koning Willem II; 

 

 

 

 

De blauwe kamer op Kasteel Heeze, gedateerd eind 18de eeuw en het kleine trappenhuis;

 

 

 

 

Papieren imitatie goudleerbehang en Panorama behangsels: in het kantongerecht in Harderwerk, in Balk en in Winsum.

In totaal zijn er op 15 locaties restanten van dergelijke panoramabehangsels teruggevonden. Die 15 staan in schril contrast met de geproduceerde hoeveelheid panoramabehangsels. De firma Zuber zou volgens de archieven 246 panoramabehangsels naar Nederland hebben geleverd. Er waren vier van dergelijke panoramabehangselfabrieken… waar zijn ze gebleven?

Het gaat niet alleen om de behangsels, maar juist ook om hun historische en culturele context. Vanuit dat perspectief is er veel via behangsels te leren. In dat licht noemt Koldeweij de directeur van de Nederlandse Vereniging van Volkscultuur, Ineke Snoucken, die een belangrijke rol heeft gespeeld in het op de kaart zetten van het belang van behangsels. (zie hieronder ‘Tussen plafond en plint’)

Het is spannend wat er nog te winnen is als de behangwereld en de bouwwereld kennis uitwisselen. Koldeweij wijst op de mogelijkheid om historische en geografische lijnen te volgen van verschillende patronen, zoals onderzoeker-restaurator E. Geldhof al heeft opgemerkt bij een bepaald bloemendessin.[ii] Vaak worden er handtekeningen achter het behang gevonden van de werklieden die de behangsels hebben aangebracht. Het  van die handtekeningen zou tot meer kennis en inzicht kunnen leiden. Evenals het van de behangsels zelf, maar dat geldt net zo goed voor tegels en deurkrukken. Alles wat dateerbaar is is zeer bruikbaar als scharnierpunten in de geschiedenis van de panden, het gebruik van de verschillende ruimten, de bewoningsgeschiedenis en de, vaak snel wisselende, modes van weleer. Dit is methodisch duidelijk in kaart te brengen, zoals de recente waardevolle onderzoeken aantonen van J. Bohan voor Landgoed Oud Amelisweerd en E. Geldhof voor Paviljoen Welgelegen en door Keppler en Geldhof in Kasteel Keukenhof.

Kortom: het komt naar de oppervlakte!

 


[i] Verslag mede mogelijk door de Programmacommissie M. Postumus de Boer, J. Hensel, M. Polman en B. Crijns

[ii] http://www.bluetortoiseconservation.com/archives/44

Literatuurtips:

Heesters, J.H.P. Vier eeuwen behang : de geschiedenis van de wandbespanning in Nederland, Delft: Delftse Universitaire Pers, 1988. ISBN: 90-6275-245-4

Koldeweij, E. F.; Adriaansz, Elly;  Addink-Samplonius, Marianne; Goois Museum (Hilversum); Knuijt, M. J. F.; Simons, Marie-Anne. Achter het behang. Vierhonderd jaar wanddecoratie in het Nederlandse binnenhuis. ISBN. 90-2132-027-4. Cantecleer, Amsterdam, 1991

Tussen plafond en plint. Cultuurgeschiedenis van het behang, afl. 1 van Volkscultuur
1992, geïll. Utrecht Nederlands Centrum voor Volkscultuur 1992, ISBN 907184014X

‘Volkscultuur’ – tijdschrift over tradities en tijdsverschijnselen. Strouken, Ineke & Zeijden, Albert van der (red.). Inhoud:

  • Marieke Knuijt: op de muur – Een inleidende verkenning.
  • Eloy Koldeweij: Reliefs in goud – Goudleerbehang van de zestiende tot de achttiende eeuw.
  • Petra Maclot: Plafonds versieren met fraaie papieren – Een renaissancistisch .
  • Marjan Groot: ‘In behangselpapieren’ – Het populariseren van behang.
  • J. H. P. Heesters: Behangtrends na 1945 – Van zakelijkheid naar romantiek.
  • Marieke Knuijt: Bibliografie – Geschiedenis van het behang.

Gerelateerd: Symposium Historisch Papierbehang ter gelegenheid van het 20-jarig jubileum van de SHBW

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *