Picture Meeting 17 januari 2008: Grondering

De Picture Meeting van 17 januari 2008 had ´grondering´ als thema.

De eerste lezing van Maartje Witlox, schilderijenrestaurator en promovenda bij de UvA, was een duidelijk overzicht van de verschillende soorten gronderingen in de Europese schilderkunst tussen 1400 en 1900, onderdeel van haar promotieonderzoek. Het overzicht was opgedeeld naar tijd (per eeuw), naar regio (Noord- tegenover Zuid-Europa) en naar type drager (canvas, paneel). Aan het eind van haar lezing werden de verzamelde gegevens door middel van grafieken met elkaar vergeleken; hieruit konden een aantal algemene conclusies getrokken worden.

De presentatie van Barbara Schoonhoven, schilderijenrestaurator in het Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen, ging over zogenoemde streperige imprimatura in olieverfschetsen van Rubens. Zij vergeleek zes van deze schetsen afkomstig uit verschillende musea, alle recent gerestaureerd of momenteel in behandeling. Omdat natuurwetenschappelijke analyse van de imprimaturalaag in verfdwarsdoorsneden lastig is in verband met de geringe dikte van de laag, was een aanvullende onderzoekstechniek gebruikt in de vorm van reconstructies. Dit project werd uitgevoerd in samenwerking met Maartje Witlox en Tiarna Doherty.

De presentatie van Sabrina Meloni, schilderijenrestaurator in het Mauritshuis in Den Haag, ging over het schilderij Handwerkende vrouw bij wieg van Gerard ter Borch, dat momenteel door haar wordt gerestaureerd. Tijdens aanvullend onderzoek naar het schilderij bleek de röntgenopname van het doek geen herkenbaar plaatje te geven, maar een zeer ongedefinieerd, ‘wollig’ beeld. Onderzoek naar de röntgenopnames van Ter Borch-schilderijen uit andere musea laten zien dat dit geen uitzondering is, Het komt echter alleen voor bij schilderijen op doek; schilderijen op paneel een meer herkenbaar röntgenbeeld opleveren. De genomen verfdwarsdoorsneden wijzen op een dik pakket van gronderingen; een mogelijke voor het ongewone röntgenbeeld.

De eerste presentatie na de theepauze ging over een schilderij uit de Galerij van het Paleis op de Dam getiteld De samenzwering van Claudius Civilus in het Schakerbos Het is geschilderd door Govert Flinck en Juriaan Ovens en wordt momenteel behandeld door schilderijenrestauratoren Emily Froment en Maude Daudin. Beiden namen een helft van de presentatie voor hun rekening. Onderzoek heeft aangetoond dat het schilderij een – zeer donkere – basis heeft van een verf op waterbasis; hierop zijn hooglichten geplaatst in olieverf om de figuren en voorwerpen te duiden. Middentonen ontbreken in dit ongewone schilderij. De hoofdvraag in dit nog lopende onderzoek is of het schilderij altijd zo donker is geweest als het nu is, of dat het zo is geworden door externe factoren, zoals bijvoorbeeld een washarsbedoeking.

De lezing van Emily Nieder, studente schilderijenrestauratie aan het Courtauld Institute in Londen, ging over haar onderzoek naar de verdonkerende effecten van washars bedoekingen op de gronderingen zoals Van Gogh die gebruikte. Door middel van reconstructies kon inzichtelijk worden gemaakt hoe schilderijen van Van Gogh mogelijk zijn verkleurd door ondergane washars bedoekingen. Voor haar reconstructies gebruikte Emily Nieder op haar beurt een set van reconstructies van gronderingen van Van Gogh die Maartje Witlox in het verleden maakte voor het zogenaamde HART project. Maartje gaf hierover een inleidende presentatie bij Emily’s lezing.

De laatste lezing tenslotte was geschreven door Louise Wijnbergen en Elisabeth Bracht (schilderijenrestauratoren in het Stedelijk Museum in Amsterdam) en gepresenteerd door Louise. Het ging over de gronderingen van vier moderne Amerikaanse kunstenaars: Barnett Newman, Elsworth Kelly, Jasper Johns en Brice Marden. Zonder hier op de individuele kunstenaars in te gaan was een van de belangrijkste conclusies dat alle vier de kunstenaars veel waarde hechtten aan de aard van de gronderingen op hun doeken. Zij maakten vaak hun eigen grondering, vaak verschillend per onderzocht schilderij. en brachten deze zelf aan op hun doek.

Esther van Duijn (verslag)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *